Iechyd a llesiant y mislif
Bydd y rhan fwyaf o ferched, menywod a'r rhai a gofrestrwyd yn fenywod ar adeg eu geni yn cael mislif erbyn y byddant yn 12 oed, gyda rhai ohonynt yn cael problemau mislifol fel poen, gwaedu trwm a hwyliau cyfnewidiol.
Mae'r dudalen hon yn rhoi gwybodaeth am iechyd a llesiant y mislif a'n gwaith ni i godi ymwybyddiaeth am faterion iechyd y mislif.
Mae'r wybodaeth ganlynol yn seiliedig ar y profiadau bywyd a'r blaenoriaethau y mae ein cymuned wedi sôn amdanynt wrthym. Os ydych chi eisiau cyngor iechyd/meddygol, cysylltwch â meddyg teulu neu weithiwr meddygol proffesiynol. Darllenwch yr ymwadiad meddygol
Pam mae llesiant y mislif yn bwysig?
- Yn y DU, bydd y rhan fwyaf o ferched, a'r rhai a gofrestrwyd yn fenywod ar adeg eu geni, yn cael y mislif erbyn y byddan nhw'n 12 oed.
- Mae hyn yn golygu bod 51% o'r boblogaeth yng Nghymru wedi cael mislifoedd ar ryw adeg neu'i gilydd
- Proses gorfforol naturiol yw'r mislif, ond ni ddylai mislif normal amharu ar fywyd rhywun
- Mae nifer fawr o fenywod yn cael problemau mislifol sy'n amharu ar eu llesiant, ond mae cymorth a chefnogaeth ar gael
Rhai o'r rhesymau pam gallai'r mislif fod yn broblem i fenywod yw:
- Symptomau corfforol fel poen mislif (dysmenorrhea) a gwaedu misol trwm (menorrhagia), chwyddo, poen yn y cefn a'r coesau, cur pen, cyfog, blinder, anaemia drwy waedu'n drwm neu am amser hir.
- Hwyliau cyfnewidiol sy'n gysylltiedig ag amrywiadau hormonaidd (syndrom cyn-mislif, a elwir yn aml yn PMS) a symptomau iechyd meddwl gan gynnwys mwy o ymatebion straen ac emosiynau, iselder, gorbryder.
- Effeithiau ehangach / cymdeithasol fel:
- mae anhawster cael toiled neu nwyddau mislif pan fo angen yn gallu arwain at deimladau o gywilydd a phryder;
- teimlo eich bod wedi'ch ynysu neu eisiau cilio oddi wrth bobl eraill;
- pobl yn gwneud hwyl am ben eich symptomau;
- bod yn absennol neu'n orbresennol, sef pan fyddwch chi'n mynd i'r ysgol neu'r gweithle ond ddim yn gallu canolbwyntio neu gyflawni cymaint mewn lleoliadau addysg neu gyflogaeth;
- methu cymryd rhan lawn mewn gweithgareddau cymdeithasol a hynny'n effeithio ar eich perthynas â phobl eraill.
Mae triniaethau ar gael i helpu i reoli symptomau'r mislif pan fyddant yn mynd yn broblem, ond mae'r math o driniaeth yn dibynnu ar eich symptomau a sut maen nhw'n effeithio ar eich bywyd.
Mae'n bosibl y bydd gweithiwr gofal iechyd proffesiynol yn awgrymu eich bod chi'n cadw dyddiadur o'ch symptomau a'r effaith y maent yn ei chael arnoch chi. Bydd hyn hefyd yn gallu eu helpu nhw i benderfynu a oes angen gwneud rhagor o ymchwil i weld a oes cyflyrau sylfaenol yn cyfrannu at eich symptomau. Er enghraifft, efallai y bydd rhai menywod yn cael symptomau problemus oherwydd PMDD (Anhwylder Disfforig Cyn Mislif), sef math mwy difrifol o PMS, neu gyflwr arall fel endometriosis a adenomyosis.
Mae rhagor o wybodaeth am symptomau'r mislif a thriniaethau ar gael ar wefan GIG Cymru yma (saesneg yn unig).
Beth rydym ni'n galw amdano?
Ein nod yn gyffredinol yw codi ymwybyddiaeth am bwysigrwydd iechyd y mislif a goresgyn y tabŵs sy'n ymwneud â'r mislif, fel bod menywod yn chwilio am gymorth yn gynt pan fo angen
Mae prinder dealltwriaeth am yr hyn sy'n 'normal' a beth sydd ddim o ran poen mislif, gwaedu a materion yn ymwneud ag iechyd meddwl hormonaidd.
Mae llawer o stigma yn gysylltiedig â'r mislif a'u heffaith, sy'n gallu ei gwneud hi'n anodd iawn deall beth sy'n 'iawn' a phryd mae angen i ni chwilio am gymorth neu gyngor meddygol.
Mae teimlo cywilydd a diffyg gwybodaeth yn gallu arwain at fwy o straen a gorbryder i gleifion, ac oedi cyn diagnosio cyflyrau iechyd cysylltiedig. Gall hyn wedyn effeithio ar gyrhaeddiad addysgol merched, eu gyrfaoedd, a'u hiechyd a'u llesiant yn ehangach.
Yng Nghymru, mae llawer iawn o ddiffyg ymwybyddiaeth ac addysg am iechyd a llesiant y mislif, felly mae llawer o bobl yn cael trafferth cael y cymorth a'r gefnogaeth angenrheidiol.
- Mae Llesiant y Mislif bellach wedi'i restru yn y canllawiau i ysgolion gwladol yng Nghymru, ond mae o fewn 'Addysg Cydberthnasoedd a Rhywioldeb', sy'n golygu bod y mislif yn cael ei ystyried yn rhywbeth sy'n ymwneud â pherthnasoedd a beichiogrwydd nag iechyd. Mae hyn yn broblem.
- Mae Llywodraeth Cymru wedi datblygu Strategaeth 'Urddas y Mislif', a oedd yn canolbwyntio'n wreiddiol ar fynediad at nwyddau'r mislif ond sydd bellach wedi datblygu i gynnwys mynd i'r afael â tabŵs, a mwy o gefnogaeth ar gyfer problemau iechyd y mislif a chyflyrau drwy gydol oes.
- Mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi yn 'Mislif Fi', sef gwefan sy'n ceisio cychwyn sgyrsiau gyda phobl ifanc am y mislif, sut i'w reoli, ac er mwyn cael cefnogaeth well gan gyfoedion.
- Er gwaethaf yr uchod, mae'r oedi cyn cael diagnosis o gyflyrau fel endometriosis (sy'n aml yn gysylltiedig â'r mislif a phoen y mislif, o leiaf yn ei gyfnodau cynnar) yn parhau i dyfu yng Nghymru, sef bellach yn 10 mlynedd ar gyfartaledd. Y rheswm am hyn yn rhannol yw diffyg prawf diagnostig sydd ddim yn golygu llawdriniaeth.
Mae angen i ni wneud y canlynol:
- Cyd-gynhyrchu adnoddau a hyfforddiant ar gyfer staff ysgolion, fel bod modd trafod iechyd y mislif yn agored, adnabod problemau a chynnig cymorth ac arweiniad.
- Sicrhau bod hyfforddiant gwell yn cael ei ddarparu i weithwyr iechyd proffesiynol er mwyn i ni osgoi'r risg o 'normaleiddio' neu ddiystyru materion iechyd y mislif.
- Buddsoddi mewn ymchwil i gyflyrau iechyd y mislif er mwyn cyflymu'r diagnosis a gwella'r driniaeth
- Sicrhau bod ysgolion a gweithleoedd yn cyd-ddatblygu ac yn gweithredu polisïau ac arferion ar gyfer iechyd y mislif fel bod disgyblion a gweithwyr yn teimlo eu bod yn cael cefnogaeth well.
Ein hyrwyddwr Molly F
Fel menyw ifanc sy'n ymgyrchydd iechyd rwy'n ystyried ei bod yn hanfodol ein bod ni'n cydweithio gymaint â phosibl. Mae FTWW wedi croesawu â breichiau agored grŵp cyfan yr Ymgyrch Caru'r Mislif a ddechreuwyd gan fenywod ifanc yn 2019, gan greu cyfleoedd i gydweithio yng Nghymru – dros gyfiawnder y mislif i bawb – ar draws y cenedlaethau, sy'n hanfodol er mwyn cael newid parhaol.
Ein hyrwyddwr Anna C
"Mae'r gwaith y mae Debbie a'i thîm yn FTWW yn ei wneud ledled Cymru yn gwbl ysbrydoledig. Fel Cymraes yn byw yng ngogledd Cymru mi wnes i droi at FTWW am atebion pan oeddwn i'n ceisio gweithio fy ffordd drwy ein system gofal iechyd pan oeddwn i eisiau ymyrraeth feddygol ar gyfer endometriosis. Gallwn i weld ac uniaethu â'r ymdrech a'r penderfynoldeb oedd gan FTWW, ac sydd ganddynt o hyd, i wella mynediad at ofal iechyd menywod yng Nghymru. Dyna pryd roeddwn i'n gwybod fy mod i eisiau gwneud mwy na chefnogi o bell, roeddwn i eisiau codi arian a chyfrannu at grwpiau ffocws.
Rwy'n gwybod o brofiad gymaint y mae angen y gwaith hwn yng Nghymru. A finnau wedi cyd-sefydlu fy elusen fy hun ar gyfer gwella addysg iechyd y mislif, rwy'n wastad yn argymell FTWW fel mudiad sy'n frwd dros helpu i gefnogi'r rhai syd angen mynediad at ofal iechyd menywod."
Beth rydym ni wedi llwyddo i'w wneud?
Rydym ni'n gwneud gweithgareddau ymgyrchu helaeth i godi ymwybyddiaeth a gwella'r cymorth ar gyfer llesiant y mislif. Dyma rai o'n llwyddiannau isod:
Rydym ni'n codi ymwybyddiaeth drwy ddigwyddiadau, y cyfryngau, hyfforddiant a chodi arian
- Creu taflenni dwyieithog Chwalu'r Mythau am y Mislif
- Darparu hyfforddiant i amrywiaeth o sefydliadau, yn y sector cyhoeddus a'r sector preifat, ar iechyd y mislif a llesiant, cyflyrau iechyd y mislif, a sut i gyd-gynhyrchu polisïau ac arferion ystyrlon i helpu staff.
- Cefnogi ein gwirfoddolwyr i gael sylw i'w storïau yn ymgyrch 'balch o'r mislif' Llywodraeth Cymru
- Arwain ymgyrch yng Nghymru ar sicrhau bod llesiant iechyd y mislif yn ymddangos ar gwricwlwm ysgolion. Rydym ni wedi llwyddo i sicrhau ei fod yn ymddangos yn y canllawiau gorfodol i ysgolion ar Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb
Rydym ni'n cymryd rhan mewn ymgyngoriadau, byrddau cynghori a gwaith cyd-gynhyrchu gofal iechyd
- Cefnogi'r gwaith o ddatblygu tudalen 111 GIG Cymru ar Boen Mislif, a'r dudalen gyfatebol ar borth Llwybrau Iechyd Cymunedol a ddefnyddir gan feddygon teulu yng Nghymru.
- Ei gwneud hi'n haws i aelodau FTWW gymryd rhan yn y gwaith o ddatblygu gwefan ‘Mislif Fi’ Llywodraeth Cymru
- Cyfrannu at waith Sefydliad Safonau Prydeinig yn datblygu Safon Mislif, Iechyd y Mislif a'r Menopos, i geisio gwella polisi ac ymarfer mewn gweithleoedd
- Gweithio gydag RCGP ac Endometriosis UK i gyd-gynhyrchu Pecyn Cymorth ar gyfer Iechyd y Mislif i Feddygon Teulu
Rydym ni'n ymwneud yn uniongyrchol â llunwyr polisïau ac ymchwilwyr
- Drwy gymryd rhan ym Mwrdd Crwn Urddas y Mislif Llywodraeth Cymru, rydym ni wedi sicrhau bod iechyd a llesiant y mislif drwy gydol oes yn cael sylw yn Strategaeth Urddas y Mislif, a ail-lansiwyd yn 2023 fel y Cynllun Gweithredu Balch o'r Mislif.
- Gweithio gyda Phrifysgol Caerdydd i ddatblygu cwrs hyfforddi byr SPPINN (Niw yw Poen Mislif Difrifol yn Normal ar gyfer addysgwyr a nyrsys ysgolion i'w helpu i roi cefnogaeth well i ddisgyblion a'u cyfeirio at gymorth
- Partneru ag academwyr ym Mhrifysgol Caerdydd a Bangor i ddatblygu'r Astudiaeth SPPINN sy'n mynd ymlaen ac sy'n cael ei ariannu gan Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru er mwyn deall yn well a gwella'r ffyrdd o addysgu pobl am boen mislif difrifol, a darparu gofal iechyd ar gyfer poen mislif difrifol ledled Cymru
Newyddion a blogiau cysylltiedig
FTWW yn cyflwyno yng Nghynhadledd Flynyddol Cymru Coleg Brenhinol yr Obstetryddion a'r Gynaecolegwyr
Roeddem yn falch iawn o gael ein gwahodd i Gynhadledd Flynyddol Cymru Coleg Brenhinol yr Obstetryddion a'r Gynaecolegwyr (RCOG) gyda thua 100 o obstetryddion a gynaecolegwyr ledled Cymru ar 7 Tachwedd, i wneud cyflwyniad ochr yn ochr â Dr Robyn Jackowich a Rachel Joseph o Brifysgol Caerdydd ar brosiectau a gweithgareddau sy'n berthnasol i ddarparu gwasanaethau gynaecoleg yng Nghymru.
Deiseb Absenoldeb Mislif: Ein Barn
As part of BBC Radio Wales’ coverage of the petition to UK Parliament calling for statutory menstrual leave for people with endometriosis and adenomyosis, FTWW Engagement Coordinator, Dee, spoke to BBC Radio Wales about the importance of ensuring that disabled and chronically ill women and people registered female at birth – and their employers – are aware of existing legislation that can protect their employment rights and help them thrive in the workplace.
Period Proud Launched
"That's one of the reasons why I'm talking about it now, as I don't want anyone else to go through this" - FTWW Volunteer Dee Dickens We are delighted that the Welsh Government has launched Period Proud, an intersectional plan that FTWW and volunteers - including Dee...
Storïau am iechyd y mislif
Eiriol drosoch chi eich hun neu dros rywun arall
Mae llawer o fenywod yn ei chael hi'n anodd trafod materion iechyd a chwilio am gymorth, hyd yn oed os yw'r materion iechyd yn cael effaith fawr ar eu bywydau.
Rydym ni'n gweithio gyda'n cymuned i ddatblygu adnoddau ac awgrymiadau i helpu menywod i godi llais, a darparu arweiniad i bobl sydd eisiau cefnogi eu hanwyliaid, ffrindiau, cydweithwyr neu gleifion sy'n byw â chyflyrau iechyd.
Dolenni a dogfennau defnyddiol
Taflen ddwyieithog FTWW ar Llesiant y mislif
Mae'r daflen hon yn rhoi trosolwg o'n gwaith yn y maes hwn a pham mae ei angen
Chwalu'r Mythau am y Mislif
Llyfryn gan FTWW
Iechyd Menywod Cymru: Datganiad Ansawdd ar gyfer Iechyd Menywod, Merched a'r Rhai a Bennwyd yn Fenywod ar adeg eu geni 2022
Darllenwch fwy am argymhellion i Lywodraeth Cymru yn yr adroddiad hwn gan gynghrair #IechydMenywodCymru
Astudiaeth SPPINN (Nid yw Poen Mislif Difrifol yn Normal) yng Nghymru
Astudiaeth ar y cyd lle mae FTWW yn gweithio gyda Phrifysgol Bangor a Phrifysgol Caerdydd
Break the Barriers: Girls’ Experiences of Menstruation in the UK
Mae'r adroddiad hwn a luniwyd gan Plan International yn datgelu bod diwylliant o stigma a thawelwch wedi troi'r mislif yn faterion iechyd cyhoeddus cudd – gan roi iechyd corfforol, rhywiol a meddyliol merched mewn perygl.
Canllaw Cyflawn i'ch Iechyd Meddwl
Mae'r Menstrual Health Project wedi cynhyrchu'r adnodd digidol rhad ac am ddim hwn sy'n cynnwys pynciau pwysig fel adnabod arwyddion y 5 prif ganser gynecolegol, anweithrediad llawr y pelfis, y menopos a mwy.
Cymraeg 
English (UK)