Iechyd a llesiant y mislif

Pam mae llesiant y mislif yn bwysig?

• Yn y DU, bydd y rhan fwyaf o ferched, a'r rhai a gofrestrwyd yn fenywod ar adeg eu geni, yn cael y mislif erbyn y byddan nhw'n 12 oed.
• Mae hyn yn golygu bod 51% o'r boblogaeth yng Nghymru wedi cael mislifoedd ar ryw adeg neu'i gilydd
• Proses gorfforol naturiol yw'r mislif, ond ni ddylai mislif normal amharu ar fywyd rhywun
• Mae nifer fawr o fenywod yn cael problemau mislifol sy'n amharu ar eu llesiant, ond mae cymorth a chefnogaeth ar gael

Rhai o'r rhesymau pam gallai'r mislif fod yn broblem i fenywod yw:

• Symptomau corfforol fel poen mislif (dysmenorrhea) a gwaedu misol trwm (menorrhagia), chwyddo, poen yn y cefn a'r coesau, cur pen, cyfog, blinder, anaemia drwy waedu'n drwm neu am amser hir.
• Hwyliau cyfnewidiol sy'n gysylltiedig ag amrywiadau hormonaidd (syndrom cyn-mislif, a elwir yn aml yn PMS) a symptomau iechyd meddwl gan gynnwys mwy o ymatebion straen ac emosiynau, iselder, gorbryder.
• Effeithiau ehangach / cymdeithasol fel:
  • mae anhawster cael toiled neu nwyddau mislif pan fo angen yn gallu arwain at deimladau o gywilydd a phryder;
  • teimlo eich bod wedi'ch ynysu neu eisiau cilio oddi wrth bobl eraill;
  • pobl yn gwneud hwyl am ben eich symptomau;
  • bod yn absennol neu'n orbresennol, sef pan fyddwch chi'n mynd i'r ysgol neu'r gweithle ond ddim yn gallu canolbwyntio neu gyflawni cymaint mewn lleoliadau addysg neu gyflogaeth;
  • methu cymryd rhan lawn mewn gweithgareddau cymdeithasol a hynny'n effeithio ar eich perthynas â phobl eraill.

Mae triniaethau ar gael i helpu i reoli symptomau'r mislif pan fyddant yn mynd yn broblem, ond mae'r math o driniaeth yn dibynnu ar eich symptomau a sut maen nhw'n effeithio ar eich bywyd.

Mae'n bosibl y bydd gweithiwr gofal iechyd proffesiynol yn awgrymu eich bod chi'n cadw dyddiadur o'ch symptomau a'r effaith y maent yn ei chael arnoch chi. Bydd hyn hefyd yn gallu eu helpu nhw i benderfynu a oes angen gwneud rhagor o ymchwil i weld a oes cyflyrau sylfaenol yn cyfrannu at eich symptomau. Er enghraifft, efallai y bydd rhai menywod yn cael symptomau problemus oherwydd PMDD (Anhwylder Disfforig Cyn Mislif), sef math mwy difrifol o PMS, neu gyflwr arall fel  endometriosis ac adenomyosis.

Mae rhagor o wybodaeth am symptomau'r mislif a thriniaethau ar gael ar wefan GIG Cymru yma (saesneg yn unig).

Beth rydym ni'n galw amdano?

Ein nod yn gyffredinol yw codi ymwybyddiaeth am bwysigrwydd iechyd y mislif a goresgyn y tabŵs sy'n ymwneud â'r mislif, fel bod menywod yn chwilio am gymorth yn gynt pan fo angen

Mae prinder dealltwriaeth am yr hyn sy'n 'normal' a beth sydd ddim o ran poen mislif, gwaedu a materion yn ymwneud ag iechyd meddwl hormonaidd.

Mae llawer o stigma yn gysylltiedig â'r mislif a'u heffaith, sy'n gallu ei gwneud hi'n anodd iawn deall beth sy'n 'iawn' a phryd mae angen i ni chwilio am gymorth neu gyngor meddygol.

Mae teimlo cywilydd a diffyg gwybodaeth yn gallu arwain at fwy o straen a gorbryder i gleifion, ac oedi cyn diagnosio cyflyrau iechyd cysylltiedig. Gall hyn wedyn effeithio ar gyrhaeddiad addysgol merched, eu gyrfaoedd, a'u hiechyd a'u llesiant yn ehangach.

Yng Nghymru, mae llawer iawn o ddiffyg ymwybyddiaeth ac addysg am iechyd a llesiant y mislif, felly mae llawer o bobl yn cael trafferth cael y cymorth a'r gefnogaeth angenrheidiol.

• Mae Llesiant y Mislif bellach wedi'i restru yn y canllawiau i ysgolion gwladol yng Nghymru, ond mae o fewn 'Addysg Cydberthnasoedd a Rhywioldeb', sy'n golygu bod y mislif yn cael ei ystyried yn rhywbeth sy'n ymwneud â pherthnasoedd a beichiogrwydd nag iechyd. Mae hyn yn broblem.
• Mae Llywodraeth Cymru wedi datblygu Strategaeth 'Urddas y Mislif', a oedd yn canolbwyntio'n wreiddiol ar fynediad at nwyddau'r mislif ond sydd bellach wedi datblygu i gynnwys mynd i'r afael â tabŵs, a mwy o gefnogaeth ar gyfer problemau iechyd y mislif a chyflyrau drwy gydol oes.
• Mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi yn 'Mislif Fi', sef gwefan sy'n ceisio cychwyn sgyrsiau gyda phobl ifanc am y mislif, sut i'w reoli, ac er mwyn cael cefnogaeth well gan gyfoedion.
• Er gwaethaf yr uchod, mae'r oedi cyn cael diagnosis o gyflyrau fel endometriosis (sy'n aml yn gysylltiedig â'r mislif a phoen y mislif, o leiaf yn ei gyfnodau cynnar) yn parhau i dyfu yng Nghymru, sef bellach yn 10 mlynedd ar gyfartaledd. Y rheswm am hyn yn rhannol yw diffyg prawf diagnostig sydd ddim yn golygu llawdriniaeth.

Beth rydym ni wedi llwyddo i'w wneud?

Rydym ni'n gwneud gweithgareddau ymgyrchu helaeth i godi ymwybyddiaeth a gwella'r cymorth ar gyfer llesiant y mislif. Dyma rai o'n llwyddiannau isod:

Storïau am iechyd y mislif

Mae llawer o fenywod yn ei chael hi'n anodd trafod materion iechyd a chwilio am gymorth, hyd yn oed os yw'r materion iechyd yn cael effaith fawr ar eu bywydau.

Rydym ni'n gweithio gyda'n cymuned i ddatblygu adnoddau ac awgrymiadau i helpu menywod i godi llais, a darparu arweiniad i bobl sydd eisiau cefnogi eu hanwyliaid, ffrindiau, cydweithwyr neu gleifion sy'n byw â chyflyrau iechyd.

Dolenni a dogfennau defnyddiol